Akıllı telefonların, laptopların, Wi-Fi bağlantısının olmadığı bir dünyaya geri dönmek... Bunu çoğumuz haklı olarak artık istemeyiz. Çünkü ekranlar anlık iletişim kurmamızı, bilgiye saniyeler içinde ulaşmamızı ve fikirlerimizi yaratıcı araçlarla hayata geçirmemizi sağlıyor. Bununla birlikte bu bağlılığın hayatımızın kontrolüne etkisini sorguladığımız anlar da gittikçe artıyor. 

Dijital minimalizmin bu sorgulamamıza ışık tutacak birçok önerisi var. Teknolojiyi "Bazen yanımızda olur, bazen de olmaz." gibi esnek bir bakışla algılamak dengeli bir yaşam kurmanın anahtarı. Gelin, dijital minimalizmin ne olduğunu ve günlük hayata nasıl uyarlanabileceğini birlikte keşfedelim.

Ekranların Arasında Kaybolmadan Yaşamak: Dijital Minimalizm Nedir?

Dijital minimalizm teknolojiyi tamamen terk etmeden bilinçli ve ölçülü şekilde hayata dâhil etme anlayışıdır. Amaçsa ekranları yaşamı kolaylaştıran ve zenginleştiren bir araç hâline getirmek. Yani hem teknolojinin sunduğu avantajlardan faydalanmak hem hayatın gerçek ritmini yeniden hissetmek mümkün.

Demandsage tarafından derlenen istatistiklere göre dünya genelinde insanlar günde yaklaşık 6 saat 45 dakikasını ekran başında geçiriyor. Bu da uyanık olunan saatlerin yaklaşık %40'ının dijital dünyaya ayrıldığı anlamına geliyor.

Peki, dijital minimalizm yaklaşımı bu durumu nasıl değerlendiriyor?

Öncelikle teknolojinin iletişim, bilgiye erişim ve üretkenlik gibi konularda sağladığı kolaylıklar göz ardı edilmiyor. Aksine teknoloji değer katan ve yaşamı kolaylaştıran bir araç olarak tanımlanıyor. Ancak bilinçsiz ekran kullanımı yaşam kalitesi düşürmeye başlıyor.

Burada odaklanılması gereken nokta şu: Bilinçli olarak önemli ve anlamlı dijital etkileşimler kurmak. Bunun içinse her bildirime anında cevap vermek zorunda hissetmemek ya da sürekli bir şeyleri kaçırmaktan rahatsız olmamak gibi beceriler geliştirmek gerekiyor. Bu beceriler zamanla yaşam kalitesini artırmaya başlıyor.

Çünkü dijital detoksla birlikte;

·       Odaklanma ve konsantrasyon iyileşebiliyor,

·       Stres seviyesi belirgin şekilde azalabiliyor,

·       Yaratıcı aktivitelere daha fazla zaman ayrılabiliyor,

·       Daha dinlendirici ve yeterli şekilde uyumak mümkün oluyor.

Peki, dijital minimalizm hayata bir anda dâhil edilebilecek bir şey mi?

Ekran Süresini Azaltmak: Dijital Zamanı Yönetmenin Yolları

Dijital araçların kontrolü ele geçirmekten ziyade hayatı zenginleştiren yardımcılara dönüşmesi için izlenebilecek bazı adımlar var:

1. Vazgeçilmezleri Belirlemek ve Diğerlerinden Vazgeçmek

Hafta içi bir gününüzü ya da hafta sonunuzu dijital geçmişinize göz atmaya ayırabilirsiniz.

·       Ekran süresi takibi özelliğine göre hangi uygulamalarda ne kadar zaman harcıyorsunuz? 

·       Telefonunuzda bir süredir kullanmadığınız kaç uygulama var?

Elbette bazı uygulamalar diğerlerinden daha önemli olabilir. Mesajlaşma uygulamaları, işle veya eğitimle ilgili araçlar günlük akışın ayrılmaz parçası sayılabilir. Öncelikli gördüğünüz ve ihtiyaçlarınızı karşılamaya yönelik olan bu uygulamaları diğerlerinden ayırabilirsiniz. Bu noktada bir öneri: Sosyal medya uygulamalarını "öncelikli" kategorisine almak konusundaki alışkanlığınıza biraz direnç göstermeniz gerekiyor.

Öncelikli uygulamaları belirlerken hiç kullanmadığınız bazı uygulamalar gözünüze çarpmış olabilir. Ayrıca benzer işlev gören uygulamaları da fark etmiş olabilirsiniz. Sırayla silerek ilerledikçe bunun tahmin ettiğinizden daha kolay olduğunu göreceksiniz. Dijital aboneliklerinizi de denetleyip yalnızca hayatınıza gerçekten değer katanları saklayabilirsiniz.

2. Dijital Sınırlar Belirlemek/Yoksunluğu Avantaja Çevirmek

Evde teknolojiden uzak saatler ve alanlar belirleyebilirsiniz. Başlangıçta kesinlikle zor gelebilecek bu düzeni sürdürmek zamanla uyku kalitenizdeki iyileşmeye değecektir. Örneğin;

·       Oyun ve sosyal medya kullanımı amaçlı ekran kullanımını 22.00'den sonra bırakabilirsiniz.

·       Yatak odasını ve banyoyu "teknolojiden uzak alan" olarak adlandırabilirsiniz.

Bu konuda alternatif ve güçlü bir öneri daha var:

·       12 ya da 24 saatlik "dijital oruç" tutmaya başlayabilirsiniz. Dijital detoks adı da verilen bu yöntemi dijital isteklerin en yoğun olduğu dönemde uygulamak daha yararlı olabilir.

Bağımlılık alanında çalışan Psikiyatr Anna Lembke bu konuda şöyle söylüyor: "Aşırı tüketimden ölçülülüğe geçmektense yoksunluktan ölçülülüğe geçmek daha kolaydır."

3. Hayata Yeni Şeyler Katmak ve Can Sıkıntısıyla Barışmak

Teknoloji kullanımının bir bağlılık yarattığını söylemiştik. Elbette bir bağı gevşetirken başka bağları güçlendirmek gerekebilir. Ekrandan geri aldığınız zamanı yapmaktan keyif aldığınız ya da bir süredir ertelediğiniz ne varsa ona yönlendirebilirsiniz. Belki bir süredir akşam koşusu yapmayı planlıyordunuz ya da dolabınızda yapılmayı bekleyen bir maket vardı. Ayrıca unutmayın, yeni bir şeye başlamak ruh hâlini ve motivasyonu olumlu etkiler. 

Dijital unsurlara başvurmadan yaşamak için kendinize sıkılma hakkı da vermelisiniz. Bazen sadece durmak ve yapılacak bir şeyler bulmaya çalışmak zihinsel farkındalığı artırır. Hayatın sürekli eğlenceli olması gerektiği düşüncesinin bir yanılgı olduğunu hatırlamak da mümkün hâle gelir.

4. Dijital Dürtülerle Yüzleşmek: Neden Tıklıyoruz, Ne Hissediyoruz?

İlk maddeye geri dönelim. "Kullanım alışkanlıklarını gözlemlemek" aşamasında somut verilere göz atmıştık. Bunun yanı sıra iç dünyanızı gözlemlemenizde de yarar var. Hazır hissettiğinizde şu sorulara cevap arayabilirsiniz:

·       "En çok nasıl hissettiğimde telefona veya sosyal medyaya yöneliyorum? Örneğin can sıkıntısı, yalnızlık veya stres telefon kullanımımı tetikliyor mu?"

·       "Telefonu bıraktığımda bu hislerim nasıl değişmiş oluyor?"

·       "Bazı uygulamalara ve içeriklere tekrar tekrar tıklama isteğim farkında olmadan bir alışkanlık hâline geldi mi?"

Bu soruların cevapları dijital bağımlılık ve motivasyon mekanizmalarını fark etmenize yardımcı olur. Çünkü dijital bağlılığın arkasında genellikle dopamin vardır. Dopamin bildirimleri kontrol etme ve sosyal medyada gezinme gibi dürtülerin arkasındaki itici güçtür. Ancak aşırı uyarılma durumunda dopamin duyarsızlaşması olarak bilinen bir durum ortaya çıkar. Birey sürekli daha fazla dijital uyarana ihtiyaç duymaya başlar. 

Dopamin döngüsünü kırmak ve uzun süreli haz veren alışkanlıklar kazanmak düşündüğünüz kadar zor olmayabilir. Psikiyatr Anna Lembke bu konuda şöyle söylüyor: "Zor şeyler yapmak yaşamaya değer bir hayat sürmenin en iyi yollarından biridir. Çünkü sonrasında aldığımız haz daha kalıcıdır."