Kuantum Bilgisayım (Quantum Computing)[1], haberleşme, finansal sistemler, kritik altyapılar ve ulusal güvenliği destekleyen RSA[2] ve ECC[3] gibi klasik kriptografiye yönelik ciddi bir tehdit oluşturmaktadır[4]. Kuantum sonrası kriptografi (PQC), NIST’in ML-KEM[5], ML-DSA[6] ve SLH-DSA[7] için standartları kesinleştirmesiyle birlikte kullanım aşamasına geçmekte[8] ve büyük ölçekli kuantum hesaplamanın geleneksel kriptografik sistemlerde ortaya çıkaracağı güvenlik açıklarına karşı temel savunma hâline gelmektedir.

Geçiş süreci yalnızca teknik bir yükseltme değil, farklı çerçeveleri kapsayan, işletmeler, tedarikçiler ve düzenleyici kurumlar gibi birçok kurum arasında koordinasyon gerektiren sistemik bir dönüşümdür. Ancak geçmişteki geçişlerini AES (∼5 yıl, 2001-2006), SHA-2 (∼7 yıl, 2010-2017), TLS 1.3 (∼5 yıl, 2018-2023) aksine, PQC’ye geçiş aşağıdaki nedenlerden dolayı önemli ölçüde daha karmaşıktır.

1)    Daha büyük parametrelerin tüm katmanlarda bant genişliği, depolama ve işlemeyi etkilemesi

2)    Geçiş sürecinde çift kriptografik işlemleri gerektiren melez (hibrit) gereksinimler

3)    Önceki geçiş dönemlerine kıyasla çok daha fazla cihaz, uygulama ve ağın bulunması

4)    Kriptografinin donanıma (TPM’ler[9], HSM’ler[10], güvenli ortamlar[11]) daha derin entegrasyonu nedeniyle ürün yazılımı (firmware) güncellemeleri veya donanım değişimlerinin gerekmesi

5)    Çok katmanlı tedarikçi bağımlılıklarıyla ilişkili tedarik zinciri karmaşıklıkları

6)    Farklı zaman çizelgelerine sahip birden fazla yargı alanındaki düzenleyici uyumluluk gereksinimleri

Kuantum bitlerdeki (kübit/qubit) hata oranlarının belirli bir eşik değerin altında kalması durumunda, kuantum hata düzeltme[12] (quantum error correction) yöntemleriyle hataların tespit edilip düzeltilmesine olanak sağlayan ve uzun süreli, güvenilir kuantum hesaplamayı mümkün kılan hata toleranslı kuantum bilgisayarların[13] (FTQC) 2028-2033 yılları arasında ortaya çıkacağı beklentisi doğrultusunda, PQC’ya geçiş için öngörülen temel süreler küçük işletmeler için 5-7 yıl, orta ölçekli işletmeler için 8-12 yıl ve büyük işletmeler için +12-15 yıl olarak tahmin edilmektedir[14].

Şekil-1: Kuantum Sonrası Kriptografiye (PQC) Geçişe İlişkin Zaman Çizelgesi

PQC geçiş planlamasında yeterince önemsenmeyen en mühim boyut, Şimdi Hasat Et, Sonra Çöz[15] (Harvest Now, Decrypt Later-HNDL) saldırı yöntemidir (vektörüdür). Saldırganlar, FTQC kullanılabilir hâle geldiğinde çözmek amacıyla mevcut şifreli verileri mütemadiyen toplamaktadır[16]. Bu durum, geçmişte ele geçirilmiş tüm verilerin okunabilir hâle gelmesine yol açacak ve 2030 sonrasına uzanan gizlilik gereksinimlerine sahip verileri de savunmasız bırakacaktır.

HNDL tehdidi saldırganlara asimetrik bir avantaj sağlamaktadır. Saldırganlar bugün veri toplama operasyonlarına sabırla yatırım yapabilir ve tespit edilme riski düşüktür. Verilerini savunanlar ise kaynak kısıtları ve koordinasyon zorlukları altında karmaşık, maliyetli geçişleri gerçekleştirmek zorundadır. Bu asimetri, yakın vadede FTQC kullanılabilir olmasa bile PQC’nin hızla benimsenmesini gerekli kılmaktadır.

Uzun vadeli gizlilik gerektiren veriler açısından HNDL tehdidi, FTQC'nin ne zaman ortaya çıkacağından bağımsız olarak (ister 2028’de ister 2038’de) bu verileri çözebilecektir. FTQC’nin ortaya çıkış döneminin ötesine uzanan gizlilik gereksinimlerine sahip veriler için koruma bugünden gereklidir. Teknoloji öngörüsü doğası gereği belirsizlik taşır ve sorumlu analiz, tahminleri kesin öngörüler gibi sunmak yerine bu belirsizliği açıkça vurgulamalıdır.

İşletmeler, çok yıllı geçişler boyunca hem klasik hem de kuantum sonrası kriptografik yetenekleri koruyarak uzun süreli melez (hibrit) yaklaşım planlamalıdır. Bu yaklaşım operasyonel karmaşıklığı, altyapı maliyetlerini ve saldırı yüzeyini artırmaktadır. Ancak ekosistem bağımlılıkları ve tedarikçi zaman çizelgesi kısıtları göz önüne alındığında ileriye dönük tek gerçekçi yol olarak görünmektedir.

Şekil-2: Kuantum Sonrası Kriptografiye (PQC) Geçişte Bağımlılıkları[17]

Büyük işletmeler, altyapıyı güvence altına almak için gereken sürenin tehdidin gerçekleşmesine kalan süreden daha uzun olabileceği bir risk açığıyla karşı karşıyadır. Bu bir planlama başarısızlığından ziyade, karmaşık sistemlerin ataleti ile gelişen tehdit kapasitesinin kesişmesinden kaynaklanan yapısal bir durumu temsil etmektedir.

FTQC ortaya çıkana kadar geçişi planlamayı erteleyen kuruluşlar, sıkıştırılmış zaman çizelgeleri, acil kaynak tahsisi ve hazırlıksız sistemlere yönelik kuantum saldırılarının önemli ölçüde artan riskle karşı karşıya kalabilecektir. Erken planlama, üst yönetim desteği, yeterli kaynak tahsisi ve ekosistem genelinde koordinasyon, kuantum kriptografi riskini etkili biçimde yönetmenin en umut verici yolunu oluşturmaktadır.

PQC geçişi, on yıldan daha uzun süre boyunca sürdürülebilir bağlılık gerektiren kurumsal kriptografik mimarilerin temel bir dönüşümünü içermektedir. Başarı, PQC geçişinin rutin teknoloji yenilemeleri yerine, üst yönetim ilgisini, özel program yönetimini ve diğer kurumsal dönüşümlerle karşılaştırılabilir düzeyde sürekli finansman gerektiren stratejik bir zorunluluk olarak ele alınmalıdır.

[1] Bernhardt, C. (n.d.). Herkes için kuantum bilgisayım. (Çevirenler: Özlem Salehi Köken & Zeki Can Seskir). TÜBİTAK Yayınları.

[2] RSA (Rivest-Shamir-Adleman): Açık anahtarlı bir kriptografi algoritmasıdır ve güvenliğini büyük sayıların asal çarpanlarına ayrılmasının zorluğundan alır.

[3] ECC (Elliptic Curve Cryptography): Eliptik eğriler üzerindeki matematiksel problemlere dayanan açık anahtarlı bir kriptografi yöntemidir ve daha kısa anahtarlarla RSA’ya benzer güvenlik sağlar.

[4] Gheorghiu, V., & Mosca, M. (2019). Benchmarking the quantum cryptanalysis of symmetric, public-key and hash-based cryptographic schemes.arXiv:1902.02332.

[5] nvlpubs.nist.gov/nistpubs/fips/nist.fips.203.pdf

[6] nvlpubs.nist.gov/nistpubs/fips/nist.fips.204.pdf

[7] nvlpubs.nist.gov/nistpubs/fips/nist.fips.205.pdf

[8] Chhetri, G., Somvanshi, S., Hebli, P., Brotee, S., & Das, S. (2025). Post-quantum cryptography and quantum-safe security: A comprehensive survey.arXiv:2510.10436.

[9] TPM (Trusted Platform Module): Cihaz içinde yer alan, kriptografik anahtarları güvenli şekilde saklayan ve güvenlik işlemlerini donanım seviyesinde gerçekleştiren özel bir güvenlik çipidir.

[10] HSM (Hardware Security Module): Kriptografik anahtarların oluşturulması, saklanması ve kullanılması için tasarlanmış, yüksek güvenlikli ve genellikle kurumsal ortamlarda kullanılan özel bir donanım cihazıdır.

[11] secure enclaves

[12] Quantum Error Correction (Kuantum Hata Düzeltme), kuantum bitlerde (qbits) oluşan hata türlerini (örneğin bit-flip ve phase-flip) fazla sayıda fiziksel kubiti tek bir mantıksal kubitte kodlayarak, ve yardımcı kubitler üzerinden yapılan ölçümlerle elde edilen hata bilgisine göre (error syndrome) düzeltme işlemleri uygulayarak, kuantum durumunu doğrudan ölçmeden mantıksal hata oranını azaltmayı amaçlayan bir kuantum bilgi işleme yöntemidir.

[13] ibm.com/quantum/blog/what-is-ftqc 

[14] Campbell, R. (2026). Enterprise Migration to Post-Quantum Cryptography: Timeline Analysis and Strategic Frameworks. Computers, 15(1), 9.doi.org/10.3390/computers15010009

[15] Mascelli, J., & Rodden, M. (2025). “Harvest now decrypt later”: Examining post-quantum cryptography and the data privacy risks for distributed ledger networks (Finance and Economics Discussion Series 2025-093). Board of Governors of the Federal Reserve System.doi.org/10.17016/FEDS.2025.093

[16] CISA; NSA; NIST. Quantum-Readiness: Migration to Post-Quantum Cryptography. Joint Factsheet. August 2023.media.defense.gov/2023/Aug/21/2003284212/-1/-1/0/CSI-QUANTUM-READINESS.PDF 

[17] Campbell, R. (2026). Enterprise Migration to Post-Quantum Cryptography: Timeline Analysis and Strategic Frameworks. Computers, 15(1), 9.doi.org/10.3390/computers15010009

Dr. Melik Emirhan Tunalıoğlu

İşNet Strateji Kıdemli Uzmanı